HỘI THIỀN TÁNH KHÔNG TRUNG ƯƠNG

HT Thích Thông Triệt: THỨC

Sunday, December 11, 202210:19 AM(View: 488)

THỨC

 HT-Thông-Triệt-KCB2010-#31

Trích đoạn trong Bài đọc thêm về chủ đề

"GIẢNG RỘNG VỀ THẬP NHỊ DUYÊN KHỞI"

do Hòa thượng Thích Thông Triệt biên soạn

 

  

THỨC: P: Viññāna, Skt: Vijñāna: Consciousness. Tùy thuộc nơi Hành, Thức khởi lên. Thuật ngữ gọi là Hành duyên Thức. Trong mười hai nhân duyên, nó đóng vai trò tái sinh. Do đó, mắt xích Thức ở đây được xem là “Thức tái sinh” (paṭisandhi-viññāṇa: rebirth-consciousness) hay “Thức luân hồi” (saṃvattanika- viññāṇa: transmigrating consciousness). “Nó đi vào bào thai”. Thuật ngữ gọi là “thức liên tục" (viññāṇa santāna: continuum consciousness). Nó không là một thực thể thường hằng, không thay đổi mà là một chuỗi ý thức riêng biệt và thay đổi từng chập.

 

Mỗi trạng thái ý thức có ba chập (phases):

(1)         sự hình thành hay sanh (uppāda: genesis, birth),
(2)         sự phát triển (ditthi: development) hay kéo dài (“trụ”) (ṭhiti: duration), và
(3)         sự tan rã (bhaṅga: dissolution) hay hoại (vaya: decay).

 

Cả ba trạng thái này đánh dấu sự liên tục tiếp nối của ý thức. (Dụng ngữ cũ gọi ba chập này của ý thức là sanh, trụ, diệt).

 

Trong mỗi chập đều biến dịch theo từng sát na (kṣaṇa: instant, momentary). Khoảng không gian của ba sát na trong đó trạng thái ý thức trở thành, hiện hữubiến dạng được gọi là sát na tư tưởng hay sát na tâm (cittakṣaṇna: a momentary of thought, a momentary of mind). Mỗi trạng thái ý thức đều là một dòng náo động (a disturbance) của tâm. Nó luôn luôn biến đổi trong từng sát na thời gian. Vì thế, trong Phật giáo, ý thức không bao giờ ở trong trạng thái vững chắc. Nó sinh (grows) và diệt (decays) liên tục. Nó được so sánh như một dòng nước chảy liên tục và không bao giờ giữ nguyên thể tánh. Lý do là những yếu tố bên ngoài luôn luôn tác động vào nó, làm cho nó phải luôn luôn thay đổi. Do đó, sự liên tục này của ý thức được dùng như là “dòng ý thức” (viññāṇasota), nó không bị đứt quãng trong khi con người còn sống và sau khi chết. Sau khi chết, có sự kết nối tái sinh nữa. Khi sự kết nối tái sinh được thành lập, sự sống tiếp tục. Ý thức lại bắt đầu tiếp tục hiện hữu nữa trong cảnh giới phù hợp với nghiệp thức của nó. Theo Phật giáo, sự Sống hay sự Sinh Tồn là một tiến trình trở thành không đứt quãng, cho dù thân này không còn nữa. Bởi vì cái gọi là nhân hay con người (pudgala) chỉ là một khối kết tụ gọi là uẩn (khandha: a group of aggregates),lệ thuộc vào sự thay đổi (vikāra: change), sự hoại diệt (jāra: decay) và sự tan rã (bhaṇga, bheda: dissolution).

 

Trong trường hợp này, các luận sư A Tì Đạt Ma (Ābhidhammamikas) dùng thuật ngữ bhavāṅga-citta” để chỉ cho ý thứctrạng thái thay đổi thường trực như một dòng nước chảy dài bất tận, từ kiếp này sang kiếp khác. Họ xem bhavāṅga-citta” là nhân tố của sự sinh tồn, nó cũng là đầu mối của luân hồi sanh tử. Do đó, trong trường hợp này, bhavāṅga” được các luận sư giải thích như là niệm cuối cùng vào lúc con người chết. Nó không phải là linh hồn mà là ý thức còn dính mắc vào đối tượng của người trước khi lâm chung. Luồng “bhavāṅga” cuối cùng này được gọi là “tử-thức” (cuti-viññāṇa: death consciousness) hay “tử-tâm” (cuti-citta). Sau khi chết, kiếp sống mới bắt đầu trở lại bằng thức tái sinh. Thể tánh (the nature) kinh nghiệm con người được xác định trong thức tái sanh. Những kinh nghiệm quan trọng nhất của thức tái sinh là Tưởng. Do đó, thức đóng vai trò quan trọng giữa hai kiếp sống.

 

Trong Thanh Tịnh Đạo, Ngài Phật Âm (Buddhaghosa) gọi “bhavāṅga” là luồng ý thức liên tục sinh tồn (bhavāṅga viññāṇa), và xem nó ngang bằng với thức tái sinh (paṭisandhiviññāṇa: the rebirth consciousness), hay sự “kết nối tâm” (paṭisandhi-citta: re-linking mind). “Bhavāṅga” không bao giờ chấm dứt, nó luân hồi trong lục đạo, cho đến khi nào tiến trình ý thức đến giai đoạn của A La Hán quả, lúc bấy giờ nó mới chấm dứt.

 

Cái gì liên hệ đến kết quả của thức tái sinh (the rebirth-consciousness) là tử thức (the death-consciousness). Nó liên hệ đến đối tượng của tâm (ārammaṇa-citta: mental object) ngay lúc chết. Thân tuy được từ bỏ ngay lúc chết, nhưng vô minhái dục vẫn chưa dứt sạch nên ý thức của người chết bị hai lực này đẩy để đi tái sinh. Lực này được gọi là “nghiệp lực”.

 

Trong Thượng Tọa Bộ không chấp nhận có sự trung gian (anantara: interval) giữa hai loại “bhavāṅga”.

 

Thuật ngữ bhavāṅga gồm hai từ:

bhava = là sự sinh tồn (existence);
aṅga = là phần, điều kiện hay nền tảng (part, condition, foundation, factor).

 

Bhavānga có nghĩa là “phần sinh tồn hay điều kiện sinh tồn” hoặc là “nhân tố của sự sống”. Nó là thuật ngữ được dùng để ám chỉ sự hiện hữu của đời sống như một triều lưu hay một dòng nước chảy. Trong tiếng Anh thường được dịch là: life-continuum, tức “kiếp sống liên tục”.

 

Trong kinh Đoạn Tận Ái, thuộc Trung Bộ kinh I, Phật giảng rõ điều này.

 

Phật nói: “Này các Tỳ kheo, có ba sự hòa hợp mà một bào thai thành hình: ở đây, cha mẹ có giao hợp và người mẹ không trong thời có thể thụ thai, và gandhabba (hương ấm) không hiện tiền, như vậy bào thai không thể thành hình. Ở đây, cha mẹ có giao hợp, và người mẹ trong thời kỳ có thể thụ thai, nhưng hương ấm (gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai không thể thành hình... Khi nào cha mẹ có giao hợp, và người mẹ trong thời kỳ có thể thụ thai, và hương ấmhiện tiền. Có ba sự hòa hợp như vậy thì bào thai mới thành hình”. (Trung Bộ kinh I, tr. 582)

 

Như vậy, về sự kiện tái sinh, niệm sau cùng của người chết lập thành “hương ấm”. (Pāli: gandhabba; Skt: gandharva: the being to be reborn). Hương ấm này kết hợp với tinh khí (the sperm) và trứng (ovum) của cha mẹ sau cùng của người chết để kết thành bào thai, làm thành một chúng sanh mới. Trong Phật giáo Nguyên Thủy, hương ấm được giải thích như: dòng ý thứcviññānasota: the stream of consciousness; hay dòng trở thànhbhava-sota: stream of becoming.

 

đồng nghĩa với “thức luân hồi”, cũng gọi là “dòng trở thành” (bhava-sota). Thuật ngữ này dùng để chỉ sự luân hồi của thức.

 

Theo tâm lý học Phật giáo, đi vào dạ con (gabbassa avakkanti: descent into the womb) trong nghĩa sinh học được định nghĩa là tinh trùng của người đàn ông và trứng của người đàn bà kết hợp lại để tạo thành bào thai với sự nhập vào của thức tái sinh (paṭisandhi-viññāṇā: rebirth-linking-consciousness) — kết quả từ tử thức của kiếp vừa qua. Sự lập thành đời sống mới này trong hình thái bào thai (embryo) xảy ra trong bụng mẹ (dạ con: the womb). Đây là bắt đầu của giai đoạn tiến trình làm tái sinh (uppatti-bhava: the regenerative process).

 

Tử thức của người chết là kết quả rất quan trọng trong nghĩa tâm lý, là thức liên kết tái sinh, nó trở thành bào thai (embryo) của tiến trình kiếp sống mới trong sự kết hợp với tinh cha và trứng mẹ. Theo Phật giáo, hương ấm có mặt khi nào hội đủ ba yếu tố: thức, cha mẹ giao hợp và thời kỳ mẹ có khả năng thụ thai.

 

Sau đó, nó từ lần phát triển, chỉ có thân căn (kāyāyatana: physical base)tâm căn (manāyatana: mind base) xuất hiện trong sự thụ thai (conception) còn bốn căn khác như mắt, tai, mũi, lưỡi xuất hiện sau đó.

 

Đức Phật nói rằng sự thụ thai xảy ra như là kết quả của sự điều hợp của sáu yếu tố (dhātuyo)Năm yếu tố đầu là đất, nước, hơi nóng (lửa), gió, không gian, và yếu tố sau cùng là thức. (Tăng Chi I, 176)

 

Từ trong Thiền Định hay Thiền Huệ, ta có khả năng chấm dứt thức. Khi thức chưa chấm dứt, nó lại tiếp tục đi vào lục đạo. Đó là “thức duyên danh sắc" (viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ), có nghĩa tùy thuộc vào thức, phần tâm-vật lý cá nhândanh sắc (nāma-rūpa) khởi lên. Sự khởi lên này đúng lúc thức nhập vào (enter) thai mẹ — một chúng sanh mới bắt đầu được tượng hình thành một bào thai.

 

Trong nghĩa thường, thức là kinh nghiệm của năm giác quankinh nghiệm của ý căn. Chức năng của nó là nhận thức và tâm là chủ thể của nhận thức.

 

Trong 12 mắt xích, thức (viññāṇa) danh sắc (nāma-rūpa) được xem là mắt xích cơ bản. Từ hai mắt xích này, tất cả những liên quan chủ thể-khách thể trong kinh nghiệm bình thường được phát xuất, và cấu trúc năng động cũng bộc lộ sự vận hành bên trong tâm. Thông qua chúng, sự chuyển biến của chúng ta từ vô minh đến giác ngộ có khả năng thực hiện được.

 
Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
Saturday, January 28, 20237:39 AM(View: 53)
Realität ist nicht 100%ig echt aber auch nicht 100%ig illusorisch. Oder „Das Gerade jetzt“ existiert, ist „echt“ und gleichzeitig „illusorisch“. Oder In der Realität ist eine Illusion vorhanden und in der Illusion existiert eine Realität.
Wednesday, January 25, 202311:14 AM(View: 296)
Định luật Y Duyên Tánh vận hành tất cả thế gian. Nó cũng là định luật biến hóa và phát triển, là sức sống mãnh liệt, đã thành lập vũ trụ, điều hành vũ trụ, và bảo vệ duy trì sức sống của vạn vật. Thế gian biểu hiện sự hài hòa tuyệt vời theo sự biến hóa khách quan của “Y Duyên Tánh”. Vậy, các bạn thân ơi, đây có phải là một bức tranh puzzle tuyệt vời không?
Tuesday, January 24, 20233:16 PM(View: 194)
Chỉ có người thực sự bước vào dòng Thánh mới kinh nghiệm được thọ thanh tịnh. Người còn nhiều dính mắc không bao giờ kinh nghiệm được nhận thức ngoài cảm giác.
Wednesday, January 18, 20237:43 PM(View: 584)
Đất trời quê hương đang vào xuân, mong gởi một món quà nhỏ tặng cho bạn tri âm, mùa xuân trong tâm mình.
Wednesday, January 18, 20237:51 AM(View: 135)
Der Buddhismus betrachtet die „Geburt“ nicht als Beginn eines neuen Lebens sondern die Geburt beginnt bereits mit dem Tod, dann folgt eine Rückkehr und eine erneute Geburt. Diesen Zyklus: Geburt und Tod, Werden und Vergehen, nennt man im Buddhismus den Daseinskreislauf (Samsara) und Alter ist ein Teil dieses Lebenskreislaufs.
Tuesday, January 17, 20231:21 PM(View: 169)
Cái gì được nhận ra đầu tiên trong một sát na, và nhận rõ cuối cùng qua những chuỗi sát na tiếp theo, là đối tượng của nhận thức.
Tuesday, January 10, 20231:01 PM(View: 316)
Thực tại là “giống như Thực” , đồng thời là “giống như Huyễn”. Đó là Trung Đạo. Nói cách khác nữa: Thực tại là không phải hoàn toàn Thực, cũng không phải hoàn toàn Huyễn. Cũng có thể nói: “Cái Đang là” vừa là “Thực” vừa là “Huyễn”.
Sunday, January 8, 20235:46 PM(View: 179)
Es gibt kein Phänomen oder Ereignis, das unabhängig und von selbst oder zufällig gebildet und entwickelt wird.
Thursday, January 5, 20239:01 AM(View: 352)
Các bạn ơi, đây cũng chỉ là một bài ghi lại chuyện sinh hoạt trong tháng 12- 2022 này, mình trở về thăm thiền viện Chân Như, ở Navasota thuộc Texas. Không thể nói là”chuyến du hóa” được vì thiền viện Chân Như là “nhà mình” mà.
Tuesday, December 27, 20223:39 PM(View: 212)
Meditation hilft der Menschen, harmonisch mit der Umwelt zu leben. Eine Harmonie zwischen Körper und Geist eines Individuums, eine Harmonie zwischen einem Individuum und anderen Individuen und eine Harmonie zwischen einem Individuum und der Natur.
Saturday, December 24, 202212:22 PM(View: 286)
... Không có cái nào độc lập và tồn tại vững chắc. Chỉ vì tất cả hiện tượng đều vô ngã, tức không thực chất tính, chúng nương tựa vào nhau mà trở thành.
Saturday, December 17, 20227:50 AM(View: 368)
Toàn thể cơ quan tâm-vật lý này ở trong luồng thường hằng như bánh xe quay không bao giờ ngưng. Nó cứ quay mãi, và cơ quan tâm-vật lý cứ trôi lăn mãi trong vòng luân hồi.
Tuesday, December 6, 20227:49 PM(View: 357)
Nội dung bài pháp ngắn này, đức Thế Tôn cho biết ở đời có bốn hạng người hiện hữu. Đó là hạng người đi thuận dòng, hạng người đi ngược dòng, hạng người tự đứng lại và hạng người khác là vị Bà-la-môn vượt qua bờ bên kia, đứng trên đất liền.
Tuesday, December 6, 20226:19 PM(View: 348)
Không có một hiện tượng nào được hình thành và phát triển mà ở trong trạng thái độc lập hay cô lập hoặc ngẫu nhiên.
Monday, December 5, 20226:51 PM(View: 258)
Das Bāhiya Sutra ist eine Lehrrede des Buddhas über die Funktionen der Naturen: die Natur des Sehens, die Natur des Hörens, die Natur des Berührens und das Nonverbale Bewusstsein.
Monday, November 28, 20226:21 PM(View: 372)
... Tưởng ám chỉ nhị nguyên chủ thể khách thể (subject-object duality). Vì nó là cái biết (knowledge) đạt được do sự cảm thấy đối tượng bên ngoài và bên trong thân xuất phát từ sự cung cấp sáu loại dữ kiện của Thọ. Sự cảm thấy này tạo thành một biểu tượng trong tâm gọi là tri giác biểu tượng...
Thursday, November 24, 20225:13 PM(View: 289)
Sống ở đời, không ai là không có bạn. Nếu không khéo, mình kết thân với những người bạn xấu, bạn ác thì cuộc đời của mình ngày càng đi vào ngỏ hẹp. Về vấn đề này, đức Phật cũng có những lời khuyên dạy cho đệ tử xuất gia và tại gia của Ngài.
Sunday, November 20, 20227:22 AM(View: 378)
Trở lại bờ này Về lại nhà xưa, Chợt thấy, ngôi nhà xưa Là chính bờ bên này.
Saturday, November 19, 20222:48 PM(View: 321)
Der Hauptgrund dieses Leidens ist, dass wir eine falsche Sicht über das Leben, über die weltlichen Phänomene und vor allem über uns selbst haben.
Friday, November 18, 20225:43 PM(View: 400)
Đi trên con đường Thiền, ta cần nắm vững toàn bộ các mặt trong mỗi tiến trình của Tứ Đế để dễ nhận ra phương thức thực hành tiến đến chữa dứt khỏi Khổ cho chính mình.
Wednesday, November 16, 20227:50 AM(View: 828)
Chánh niệm tỉnh giác giúp tâm dừng lại để sống trọn vẹn với cái đang là. Khi tỉnh giác, năng lượng Phật được biểu hiện, khi thất niệm năng lượng chúng sanh có mặt.
Tuesday, November 15, 20225:46 PM(View: 328)
Trí Bát Nhã siêu thế có thể thấy một cách đúng đắn như thật (yathābhūtam pasyati) thì gọi là chứng. Còn trí không phân biệt thì có thể thông đạt (Skt: samvidate: know thoroughly), cho nên gọi là được (Kinh Bát Nhã 567).
Monday, November 7, 20229:20 PM(View: 413)
Tỳ-khưu-ni lỗi lạc, vang danh bậc nhất về Đại Trí Tuệ trong Ni giới. Đó là nữ tôn giả Khema. Đặc biệt là Khema đã chứng quả Thánh cao thượng, chỉ sau một thời pháp của đức Phật, ngay khi bà còn là một hoàng phi cao sang quyền quý, chưa hề xuất gia, chưa hề quy y Tam Bảo, chưa phải là đệ tử của đức Phật Gotama.
Monday, November 7, 20227:29 AM(View: 415)
Điểm then chốt của bài pháp ngắn gọn này là nhấn mạnh đến nguyên tắc kinh nghiệm giác quan. Đó là khi giác quan kinh nghiệm được điều gì hãy để nó kinh nghiệm mà không để tự ngã can thiệp vào. Nếu biết khai thác nguyên lý này, ta cũng sẽ có kinh nghiệm ngộ đạo
Tuesday, November 1, 20228:22 PM(View: 1007)
Thực tại cùng tột là chân lý tuyệt đối, chỉ bằng nhận thức khách quan mới có thể nhận biết được bản chất của thực tại. ...
Tuesday, November 1, 202210:45 AM(View: 1226)
Kinh Bāhiya là bài kinh Phật dạy liên hệ đến những chức năng bên trong cơ chế tánh giác gồm tánh thấy, tánh nghe, tánh xúc chạm và nhận thức không lời.
Monday, October 31, 202211:01 AM(View: 422)
Das Leiden entsteht durch das Ursache und Wirkungsprinzip. Aus welcher Ursache entsteht das Leiden? Aus Ursache der Berührung.
Monday, October 24, 20223:06 PM(View: 873)
Phật giải thích: “Khổ do duyên mà sanh. Do duyên gì? Do duyên xúc ... Không cần đến xúc, sự kiện như vậy không xảy ra”.
Sunday, October 23, 20224:01 PM(View: 473)
... con thuyền để chuyên chở mình đi trên giòng sông tâm linh là Tánh nguyên tắc. Mình phải cương quyết, với ý chí dũng mãnh giữ gìn những nguyên tắc sống thích hợp với những chân lý mà Đức Phật dạy. Đó là Tánh nguyên tắc trong thiền.
Monday, October 17, 202212:03 PM(View: 590)
Thiền dạy ta thấy, chứ không dạy ta suy nghĩ. Vì thế, suy nghĩ luôn luôn đối nghịch với Thiền. Thiền là sản phẩm của thấy. Suy nghĩ là sản phẩm của tưởng tượng.
Monday, October 10, 20222:16 PM(View: 640)
... ý thức là cái biết có tính phúc trình hay biết công bố (declarative knowledge), còn tánh giác là cái biết có tính trầm lặng (reticentability) ...
Sunday, October 2, 20226:59 PM(View: 617)
Lý do chủ yếu của những nỗi thống khổ đó là do ta có cái nhìn lầm lạc (a perverted vision) về cuộc đời, về thế gian và hiện tượng thế gian; đặc biệt nhất là ta lầm lạc đối với chính ta.
Saturday, October 1, 20224:42 PM(View: 578)
Der Buddha sagte, dass die Menschen so viel Tränen vergossen haben, so dass sie einen riesigen Ozean bilden könnten. Das Gelächter von zwei Geschwistern könnten aber nur zwei Regentonnen voll ausfüllen.
Wednesday, September 28, 20229:36 AM(View: 2407)
Ai có Tâm vì người ? - Người Vô Ngã ! Thế nào là người Vô Ngã? - Sống với các Tánh ! Tại sao sống với các Tánh mới có Tâm vì người ? Vì người Có Ngã Tâm lúc nào cũng vì Ngã Không thể vì người được !
Saturday, September 17, 20227:29 AM(View: 734)
Zusammenfassend lässt sich sagen, dass alle weisen Mönche voller Tugend, übernatürliche Kräfte und Weisheit besitzen. Jeder Ehrwürdige hat eine Sonderfähigkeit, obwohl sie unterschiedlich sind aber sie sammelt sich wie ein Blumengarten mit Hunderten von verschiedenen Blumen und jede Blume gibt ihren eigenen Duft ab und zeigt ihre prächtige Farbe.
Saturday, September 17, 20227:14 AM(View: 613)
Thân là phần thể xác, có hình vóc, nên người ta có thể trông thấy và va chạm. Còn tâm là phần tinh thần, tinh thần thì siêu hình không ai có thể nhìn thấy hay sờ mó được. Tuy siêu hình nhưng tâm chính là cái biết, là ý thức, là chủ thể ra lệnh cho thân làm việc theo ý muốn của nó. Tâm cũng có nhu cầu chăm sóc tắm rửa làm vệ sinh như thân thể vậy!
Tuesday, September 13, 202210:43 AM(View: 572)
Từ ta cánh nhạn bên trời, Bay qua nhập cuộc sống đời hư hao. Chiều theo cơn gió qua mau, Trăng đêm thấp thoáng lao xao chạnh lòng
Monday, September 12, 20226:11 PM(View: 679)
Thiền giúp cho cuộc sống con người được hài hòa cùng với môi trường chung quanh. Đó là những sự hài hòa giữa thân và tâm của cá nhân, hài hòa giữa cá nhân này với cá nhân kia, và hài hòa giữa cơ thể của cá nhân với thời tiết trong thiên nhiên.
Monday, September 12, 20226:00 PM(View: 509)
"Đó là không bị nhiễm bởi bất cứ ý nghĩ gì của ngã. Bố thí của cải không đủ, chừng nào mà ý nghĩ nhỏ nhất của ngã còn lại trong việc bố thí, nó sẽ hủy hoại hết việc thiện của ông. Những ý nghĩ của ngã che lấp ngay cả mục tiêu cao thượng, như tro che dấu lửa, nếu dẫm chân lên đó, bàn chân sẽ bị bỏng."
Monday, September 5, 202210:06 PM(View: 691)
Thấm thoát gần đến ngày tưởng niệm giỗ đầu của Thầy Thích Không Chiếu ... Khi bắt đầu sấp xếp giấy tờ riêng của Thây, em có thấy 1 bài thơ Thầy ghi trên giấy rời: `` Hải Đảo Tự Thân `` Xem đi, xem lại nhớ Thầy vô cùng. Và em cũng xin gởi đến chị dù không biêt lúc xưa chị đã được xem chưa ... Thu Bình và các em ..
175,949